Kriz Zamanlarında Kentsel Gıda Sistemlerinin Güçlendirilmesi

Dünya genelinde yaşanan savaşlar, salgınlar, afetler ve antropojenik iklim değişikliği gibi pek çok kriz, küresel gıda sisteminde zorluklara yol açtı. Giderek artan ve değişken gıda fiyatları, engellenen ticaret akışları ve daha pek çok etken, insanların sağlıklı ve besleyici gıdalara erişimini etkiledi. Bu durum, geniş kapsamlı sonuçları olan etkiler yarattı; Yerel ve bölgesel düzeyde, gıda sistemleri değişikliğine duyulan ihtiyaç arttı. Bu sürecin daha sürdürülebilir ve kapsayıcı bir şekilde nasıl yapılacağı konusunda dünya çapında yoğun çok paydaşlı diyaloglar kuruldu. Yerel yönetimler, değişen küresel gıda sistemleri ortamında çoklu gıda sistemleri zorluklarıyla başa çıkmak için somut çözümler talep ettiler.Dünya genelinde yaşanan savaşlar, salgınlar, afetler ve antropojenik iklim değişikliği gibi pek çok kriz, küresel gıda sisteminde zorluklara yol açtı. Giderek artan ve değişken gıda fiyatları, engellenen ticaret akışları ve daha pek çok etken, insanların sağlıklı ve  besleyici gıdalara erişimini etkiledi. Bu durum, geniş kapsamlı sonuçları olan etkiler yarattı; Yerel ve bölgesel düzeyde, gıda sistemleri değişikliğine duyulan ihtiyaç arttı. Bu sürecin daha sürdürülebilir ve kapsayıcı bir şekilde nasıl yapılacağı konusunda dünya çapında  yoğun çok paydaşlı diyaloglar kuruldu.

Yerel yönetimler, değişen küresel gıda sistemleri ortamında çoklu gıda sistemleri zorluklarıyla başa çıkmak için somut çözümler talep ettiler.

ICLEI Global CityFood Program Koordinatörü Peter Defranceschi’ye göre;

*Politika yapıcıların, kentsel sürdürülebilirliği iyileştirmek için gıdayı stratejik bir araç olarak açıkça konumlandırmaları gerektiğini düşünmektedir. 

* Bölgesel üretim, -özellikle- kriz zamanlarında hayati bir öneme sahiptir: daha yüksek gıda egemenliği ve kısaltılmış tedarik zincirleri, kentlerin dış şoklara (doğal afet,  ekonomik kriz vb.) karşı daha dayanıklı olmasını ve daha kolay toparlanmasını sağlar.

* Gıda sistemleri dönüşümü için yer temelli kolaylaştırıcılar konusunda kapsamlı bir  gıda sistemleri değerlendirmesi yapımalı ve kent sınırlarının ötesine de  bakılmalıdır. 

Kentlerin gıda sistemlerindeki dönüşümü kolay yönlendirebilmesinin bir yolu, çok  paydaşlı gıda politikası konseyleri oluşturmaktır. Böylelikle devam eden gıda  zorluklarına yenilikçi çözümler üretilebilir.

Belçika’daki Gent örneği bu noktayı vurgulamaktadır. Kurumsallaşmış gıda politikası  konseyinin rehberliğinde Gent, iki yıl içinde 1000 tondan fazla gıda fazlası topladı ve  gıda yoksulluğundan etkilenen 40.000 vatandaşa fayda sağladı. Aynı zamanda şehir, iş  piyasasına girmekte zorluk çeken 25 kişiyi istihdam edebildi.

Bu doğrultuda Gent örneğini kısaca incelememiz gerekirse;

‘‘Sürdürülebilirlik odağı: Sürdürülebilir gıda politikası’’ Son on yılda Gent, şehirdeki gıda sistemini daha sürdürülebilir hale getirmek için bir dizi  küçük ve büyük ölçekli proje başlattı. Bunlar, yerel halkın ve diğer paydaş gruplarının  yakın katılımıyla üstlenildi. Sürdürülebilir gıda politikası ” Ghent en Garde ” yerel gıda  sistemine önemli değişiklikler getirdi.

Gıda politikası konseyi de dahil olmak üzere, katılımcı yönetişim modelleri aracılığıyla  Gent’in gıda sistemi, küçük ölçekli girişimlerden, geniş kapsamlı yapısal değişikliklere geçti. Gıda israfını azaltıyor, gıda tedarikini daha sürdürülebilir hale getiriyor, kısa gıda tedarik zincirlerini genişletiyor, sürdürülebilir beslenme alışkanlıklarını teşvik  ediyor ve gıdaya erişimi iyileştiriyor.

Şehrin bu alandaki başarıları arasında, gıda fazlalıklarını sosyal hedeflere ulaşmak için  kullanan kuruluşları ve sosyal girişimleri destekleyen bir program olan Foodsavers (resimde) yer alıyor.

Program, toptancı pazarları ve süpermarketler tarafından atılacak olan yıllık ortalama  617 (yüzde 60’ı taze meyve ve sebze) gıdayı restoran ve kuruluşlara dağıtıyor.

Bu çalışmadaki odak nokta, gıda bağışının damgalanmasını ortadan kaldırmak ve  sosyal veya mali durumlarına bakılmaksızın herkes için sağlıklı ve sürdürülebilir gıda  sağlamaktır.

Küresel ölçekte bu alanda pek çok başarıya ve ödüle (2019’da Procura+ Ödülü, 2022’de Yılın  Tedarik Girişimi Procura+ Ödülü ve 2018’de Dönüştürücü Eylem Ödülü) imza atan Gent, 2023  yılında gıda konusunda AB ortaklığı için Kentsel Gündem‘e katılarak gıda konusundaki  uluslararası tartışmalara katılma taahhüdünü yansıttı.

Röportaja dönecek olursak;

Defranceschi’ nin yapmış olduğu bu değerlendirmeler, son derece birbirine bağlı ve gıda  sistemlerinin güçlendirilmesi için oldukça önemlidir. Bu nedenle, sistemsel bir  yaklaşım benimsemenin, kentlerin öngörülemeyen kriz zamanlarında sahada hızlı  eylemlerde bulunmasına yardımcı olduğunu söylemek mümkün.

Tüm bunlar söylendiğinde, politikalar ve yeterli kaynaklar olmadan bu sistemin etkili bir  şekilde uygulanamayacağı da bir gerçek. Bu durum, kentler için büyük bir engel olmaya  devam etmekte ve kriz zamanlarında hizmet sağlamanın artan maliyetleriyle birlikte,  şehir kapasiteleri ve bütçeleri de zorlanmakta. Bu noktada devreye çok seviyeli yönetişim girmekte:

Küresel gıda manzarasında kentlerin sesini birleştirmek için güçlü bir hareket başlatıldı;

FAO ve GAIN ile birlikte ICLEI’nin Küresel Şehir Gıda Programı, Sürdürülebilir ve  Kapsayıcı Kentsel Gıda Sistemleri Küresel Koalisyonu’nda öncü bir role sahip.

Küresel Şehir Gıda Programının içerisinde yer alan, dayanıklı kentsel-kırsal gıda  sistemleri konusunda yerel ve bölgesel hükümetlerden oluşan bir ağ olan yenilenen  CITYFOOD programı da bu doğrultuda çalışmalar yürütmekte.

Çok seviyeli yönetişim, ancak yerel ve ulusal hükümetlerin, gıda krizini birlikte aşmak  için kaynakları ve fonları bir araya getirdiğinde etkili bir şekilde uygulanabilir.

Nihayetinde; Küresel ölçekte gıda sistemleri perspektifini ele aldığımızda, biyolojik çeşitlilik, iklim ve  sosyal adalet temelinde sürdürülebilirlik ve bölgeye özgü gıda egemenliği açısından uzun  vadeli gıda güvenliğini hedeflemek amaçlanmalıdır. Yerel ölçekte ise; tarımsal üretimde verimliliğin ve sürdürülebilirliğin sağlanmasıyla birlikte, güvenilir gıda arzı ve iklim değişikliğine dayanıklı yeni üretim modellerinin geliştirilmesi amaçlamalıdır.

 

Ana Röportaj: https://talkofthecities.iclei.org/strengthening-urban-food-systems-in times-of-crisis/

Strengthening urban food systems in times of crisis / An update interview with ICLEI  Global CityFood Program Coordinator Peter Defranceschi

Gent (Belçika) Örneği: https://iclei-europe.org/index.php?id=200  (Sustainability focus: Sustainable food policy)

“Bu yazı, talkofthecities.iclei.org sitesinde 18 Temmuz 2022 tarihinde yayımlanan Strengthening urban food systems in times of crisis röportajından çevrilmiş olup yine aynı sitede yer alan Sustainability focus: Sustainable food policy yazısından alıntılar içermektedir.”

 

Tags:

Sosyal Medya