Yerel Seçimlere Giderken 8 Mart Dünya Kadınlar Günü ve Toplumsal Cinsiyet Eşitliği

Kadın işçiler tarafından siyasal ve ekonomik hak talepleri için başlatılan grevlerden ve mitinglerden ilham alan Birleşmiş Milletlerin 1977’de Dünya Kadınlar Günü olarak belirlediği 8 Mart her yıl kutlanıyor. Birçok kadının canından olduğu bu grev ve mitinglerin üzerinden yüzyıldan fazla süre geçmesine ve çok yol kat edilmesine rağmen hiçbir ülke eşitliği sağladığını iddia edemez.

BM’ye göre mevcut gidişatla çocuk evliliklerinin sona erdirilmesine tahminen 300 yıl, yasal korumadaki boşlukların kapatılması ve ayrımcı yasaların kaldırılmasına 286 yıl uzaktayız.

Toplumsal cinsiyet eşitsizliği devam ederken kadınların ve cinsel kimlik ve cinsel yönelim açısından dezavantajlı tüm grupların eşitlenme talebi de devam ediyor. Bu eşitsizliğin fotoğrafını yine mart ayına denk gelen yerel seçimler özelinde çekmeye çalışalım.

Ankara Yerel Seçimlerine Cinsiyet Penceresinden Bakış

Türkiye, kadınların seçme ve seçilme hakkını kazandığı ilk ülkelerden biri. Seçme ve seçilme hakkı kadınlara ilk defa 1930 yılında, tıpkı önümüzdeki 31 Mart 2024 seçimleri gibi yerel seçimlerde tanındı. Sonrasında 1933’te muhtarlık seçimlerinde, 1934’te ise milletvekili seçimlerinde olmak üzere seçimlere kadınlar eşit bir paydaş olarak katıldılar.

Resim 1. Ankara kent silüeti (Bjorn Christian Torrisen, 2009)

1923’te göreve başlayan Ankara’nın ilk belediye başkanı Kütükçü Ali Bey’den bugüne dek seçilmiş bütün başkanların cinsel kimliğinin erkek olduğunu görüyoruz. Aradan geçen 101 yıl, kadınların yerel seçimlere ilk defa katılmasından sonra geçen 94 yılın ardından önümüzdeki yerel seçimlere bir de cinsiyet perspektiften bakalım.

Ankara Belediye Başkan Adayları Cinsiyet Karnesi

31 Mart 2024 seçim günü Ankara Büyükşehir Belediyesi Başkanını seçmek için önümüze gelecek pusulada yirmi dört aday göreceğiz. Başkanlığa toplamda 21 erkek, 3 kadın aday oldu. Kadın adaylar DEM Parti’den Gültan Kışanak, ANAP’tan Tuvana Naz Ketene ve TKH’den Figen Topal’ın toplam aday sayısına oranı %13. CHP ve AKP adaylarının favori olduğu bu seçimde sandıktan çıkacak ismin erkek olacağını beklemek yanıltıcı olmaz.

İlçe belediye adaylarının cinsel kimliklerini inceleyerek, sadece cinsel kimlik üzerinden bir oran yakalamaya çalışalım. 

Akyurt’ta AKP mevcut belediye başkanı Hilal Ayık’ı, CHP adayı Filiz Geygel’i,

Altındağ’da DEVA Partisi Kadriye Esra Aygün’ü, MP Aynur Arslaner’i,

Çankaya’da DEM Parti Türkan Demir’i, DP İrem Taşpınar’ı, HüdaPar Emine Alpsoy’u, TKP Çisel Demirkan Sakallı’yı, DEVA Selin Karsak’ı, Zafer Partisi Esmaül Hüsna Aslan’ı, Sol PArti İlknur Başer’i, HKP Azime Ayçe Okur’u aday gösterdi.

Kazahramankazan’da İYİP Fatma Gülümser’i, 

Kalecik’te İyi Parti 2014-2019 Döneminde AKP’den Kalecik Belediye Başkanlığı yapmış Filiz Ulusoy’u,

Keçiören’den DP Habibe Çögen’i,

Mamak’ta Zafer Partisi Kezban Yavuz’u, TKP Asuman Alkoyak’ı, İYİP Kevser Koyuncu Ofluoğlu’nu,

Pursaklar’da BTP Arife Göksel’i, TKP Şerivan Baki’yi

Sincan’da VP Perihan Karagöllü’yü,

Yenimahalle’de İyi Parti Sevin Çağlayan’ı, MP Çiğdem İnce’yi aday gösterdi.

Ayaş, Bala, Beypazarı, Çamlıdere, Çubuk, Elmadağ, Etimesgut, Evren, Gölbaşı, Güdül, Haymana, Kızılcahamam, Nallıhan, Polatlı ve Şereflikoçhisar olmak üzere 15 ilçede hiç kadın aday gösterilmedi. İlçelerin %60’ında kadın aday gösterilmemiş oldu. İlçe adaylarını bir havuzda toplayıp oranlarsak, adayların 144’ü erkek, oran olarak %14 olan kadın adayların sayısı 23.

Toplumsal Cinsiyet Eşitliğine Dair Vaatler

Adaylığını ilan eden mevcut belediye başkanlarının geçmiş dönem görev sürelerinde attıkları adımlar ve önceki dönem vaatleri önümüzdeki dönem için tartışmasız birer işaret. 

Ankara Büyükşehir Belediye Başkanı Mansur Yavaş döneminde 2021 yılında Kadın ve Aile Hizmetleri Dairesi Başkanlığı kuruldu. Yine 2021 yılında kadınların saat 19:00’dan sonra EGO otobüslerinden istedikleri yerde inebileceğini Mansur Yavaş duyurdu.(1)

Toplumsal cinsiyet eşitsizliğinin legalleştirildiği bir zemin olarak LGBTİ+’lar 14 Mayıs 2023 genel seçimler öncesi seçim meydanlarında hedef gösterildi. AKP’li siyasetçilerin Millet İttifakını “lgbtci” olmakla itham etmesiyle başlayan tartışmada Mansur Yavaş LGBTİ+ derneklerinin AKP döneminde açıldığını vurguladı ve ardından “lgbticiliği” tekrar AKP’ye paslayarak devletin kimsenin cinsel hayatına karışmaması gerektiğini söyledi. (2)

DP Çankaya adayı İrem Taşpınar, adaylığının açıklanmasını “Herkesin Cumhuriyete borcu var ama en çok eğitimli kadınların Cumhuriyete borcu var. Bu görevde, Cumhuriyete olan borcumuzu ödemeye talibiz.” Sözleriyle duyurdu. 

Ankara’nın tek kadın belediye başkanı olan Akyurt Belediye Başkanı Hilal Ayık yeniden AKP’nin adayı oldu. Akyurt Belediyesi tarafından Eylül 2020’de bir  kadın kooperatifi kuruldu ve bu kooperatif bünyesinde Akyurt’ta kadınlar saklanabilir gıda üretip satışa sunuyor. Altındağ Belediyesi de 2020 yılında Altıneller Kadın Kooperatifi’ni kurdu, kooperatif kadınlar tarafından hazırlanan el yapımı ürünleri satmaya devam ediyor. Diğer taraftan ilki Çankaya’da 2000 yılında kurulmuş olan kadınlar lokalinin Akyurt ilçesindeki kuruluş tarihi ise 2021.

AKP’nin 2024 Yerel Seçimler Beyannamesinin altıncı bölümünde Türkiye Yüzyılında Gerçek Sosyal Belediyecilik başlığı altında kadınlar, aile, çocuklar, gençler, yaşlılar, engelliler birlikte anıldı.

“... Türkiye Yüzyılında sosyal belediyecilik vizyonumuz:

…-Ailenin korunup bireylerin güçlendirilerek desteklendiği,

-Kadınlarımızla, çocuklarımızla, gençlerimizle, yaşlılarımızla, engellilerimizle, afetzedelerimizle, şehit yakınlarımızla ve gazilerimizle,

Türkiye’nin huzurlu toplum yapısını daha da güçlendirmek, buna yerel yönetim politika ve uygulamalarıyla destek vermektir…”

Vizyon maddelerinde kadınlar özne olarak değil aile içinde bir nesne olarak, gençler homojen ve tek tip olarak anılıyor. LGBTİ+’ların adı ise geçmiyor.

CHP’nin seçim bildirgesi kadın istihdamını, çalışma hayatında eşitliği, aile üyesi olarak kadını ayrı ayrı ele almasına rağmen LGBTİ+’lardan söz etmiyor.

Türkiye İşçi Partisi’nin yerel seçim bildirgesinde, TİP Genel Başkanı Erkan Baş’ın açılış yazısında cinsiyet eşitliğine ilişkin:

 “…..TİP olarak yerel yönetimlerde bütünlüklü, planlı, eşitlikçi, katılımcı ve ekonomik, sosyal, siyasal tüm haklarımızı savunan programımız hazır. Çocukların, yaşlıların, kadınların, LGBTİ+ bireylerin, bedensel ve zihinsel özel ihtiyaç sahibi yurttaşların sorunlarını biliyoruz, yaşıyoruz. Çözümlerini de hep birlikte geliştiriyoruz…

satırları yer alıyor. Öncelikli plan ve politikalarımız kısmında “Toplumsal Cinsiyet Eşitliği İçin Çalışacağız” başlıklı bir bölümde kadın ve LGBTİ+ istihdamından, temel hak ve ihtiyaçlardan ve kadın örgütleriyle dayanışmadan bahsediliyor.

Özetle, 31 Mart 2024 Yerel Seçimlerinde LGBTİ+’lar yalnızca TİP’in seçim bildirgesinde anılmış oldu.

Seçim Sonuçları Tahmini

Ankara Büyükşehir Belediyesi Başkanlığını kazanması muhtemel iki aday Mansur Yavaş ve Turgut Altınok. Cinsiyet kimliğine bakmaksızın başka herhangi bir adayın kazanması muhtemel görünmüyor. 

Akyurt’un mevcut kadın belediye başkanı AKP’li Hilal Ayık bu dönem de aday gösterildi ve tekrar seçilmesi muhtemel. Kalecik’te İYİP’in aday gösterdiği Filiz Ulusoy daha önceki dönemlerde belediye başkanlığı yapmış, ilçe halkının tanıdığı bir isim. AKP’nin aday çıkarmadığı ilçede mevcut AKP’li belediye başkanı Çankaya adayı oldu. Önümüzdeki dönemde CHP’li ve MHP’li rakiplerini geride bırakabilirse Filiz Ulusoy’u tekrar belediye başkanı olarak görme ihtimalimiz var.

Kalecik’te İYİP adayı Filiz Ulusoy’un kazanma ihtimalini göz önünde bulundurursak en fazla iki ilçenin başkanlık koltuğunda kadınları göreceğiz. İlçe bazında bu oran %8’e karşılık geliyor.

Partilerin Aday Karnesi

Ankara Büyükşehir Belediyesi ve ilçelerde; AKP ve CHP sadece birer kadın aday gösterdi. MHP 2024 yerel seçimlerinde kadınlara belediye başkanı aday listesinde yer vermedi. DEM Parti tüm adaylarını erkek ve kadının yetkileri paylaştığı eşbaşkan olarak gösterdi. HÜDA PAR, Çankaya Belediye Başkan Adayı kadın olmak üzere dört ilçede aday gösterdi. İYİP ise dört ilçede kadın aday gösterdi.

Seçim Sonuçları Bu Pencereden Görünüyor

Başkent Ankara’nın aday profili ezici çoğunlukla erkeklerden oluşuyor. Sadece Akyurt İlçesini bir kadının yöneteceği kesinleşti diyebiliriz. Kalecik’te İYİP adayı Filiz Ulusoy’un kazanması olası görülse bile kalan 23 ilçenin ve Ankara Büyükşehir Belediyesi’nin seçilecek başkanlarının erkek olma olasılığı yüksek.

Kadınlar toplumun yarısını oluştururken, 2024 Başkentinde ilçe yöneticilerinin yalnızca %4’ünü kadın başkanlar oluşturacak gibi görünüyor. Yöneticiler tarafından sürekli hedef gösterilen cinsel azınlıkları temsil edecek herhangi bir açık LGBTİ+ birey aday gösterilmedi. LGBTİ+ hak ve özgürlükleri TİP dışında hiçbir partinin seçim  vaatlerinde yerini alamadı.

Sonuç olarak eşit temsiliyet ilkesinin yer bulamadığı bir yerel seçim sürecindeyiz. Sandıkta kim kazanır bilinmez, ama toplumun %50’sinden fazlasını oluşturan kadın ve LGBTİ+’ların eşit temsiliyetinin  sağlanamadığı şimdiden açık. Seçme hakkında tüm vatandaşlar eşitken, seçilme hakkının kullanımında heteroseksüel erkek hegemonyası kazanmaya devam ediyor.

Toplumsal Cinsiyet Eşitliği Komisyonuna Davet

Şehir Plancıları Odası Ankara Şube 13. Dönem Yönetim Kurulu bünyesinde toplumsal cinsiyet eşitliği komisyonu kuruldu. Toplumda cinsel kimlik ve cinsel yönelim açısından dezavantajlı bireylerin bakış açısının irdelendiği ve toplumsal cinsiyet eşitliği konusunda farkındalığın oluşturulacağı komisyona tüm şehir plancısı meslektaşlar ve şehir ve bölge planlama bölümü öğrencileri davetlidir.

Dipnot:

(1)https://www.ego.gov.tr/tr/haber/5789/365-gun-saat-19-00dan-sonra-ego-otobuslerimizden-istediginiz-yerde-inebilirsiniz

(2) https://www.youtube.com/watch?v=euoQoXvYKzM

Başlık Fotoğrafı Kaynağı: https://archive.discoversociety.org/2013/11/05/more-equal-still-different/