“KELİME ve İMGE ARASINDA” ÖĞRENCİ ÇALIŞTAYI SÜRECİNE DAİR

Öğrenci çalıştayları, farklı eğitim anlayışı ve süreçlerinden geçen öğrencileri tek bir mekânda toplayarak çalışma imkânı sunan, yeni bakış açıları ve araştırmacılarla tanışmalarını sağlayan kısa süreli ancak oldukça değerli etkinliklerdir. Dört kişilik yürütücü ekibimiz[1] bu yıl 43. Şehircilik Kolokyumu programı kapsamında 3-8 Kasım 2019 tarihleri arasında TED Üniversitesi ev sahipliğinde farklı şehir ve okullardan gelen 17 öğrenci ile bir öğrenci çalıştayı gerçekleştirdi. “Planlama, Kavram ve Arayışlar” olarak tanımlanan kolokyum teması çerçevesinde kurulan ve ülkemizde henüz planlama eğitiminde pek tartışılmayan kuram ve yöntemleri kapsamak adına “Kelime ve İmge Arasında” konusu ile çağrıya çıkıldı. Bu içerikte,  kentsel planlama ve tasarım alanında kullandığımız terimlere eleştirel yaklaşım, öğrencilere ilgi çekici araştırma yöntemleri ve farklı görsel temsil biçimleri sunan bir kurgu sözü verdik:

“Kentsel planlama ve tasarım süreçlerinde, kelimeler, kavramlar ve kavramların gömüldüğü anlatılar, görsel iletişimin gücüyle buluşuyor, uyumlanıyor ya da çatışıyor. Peki, planlama ve tasarım çalışmalarımızda kullandığımız teknik veya genel kavramlardan oluşan bu ‘jargon’ gerçekten bizlerde veya insanlarda ne gibi bir anlam uyandırıyor? Dilimize ‘pelesenk` kimi kelimeler ne kadar anlamlı? Ağzımızdan çıkan kavram ile gösterim yöntemlerimiz ne kadar ilişkili?

Bunlar ve benzeri sorularla başlayacak olan çalıştay, son dönemde gelişen kentsel planlama ve tasarımda anlatı yöntemine giriş dersi ile başlayacak, devamında ise katılımcıları grup çalışmaları, alan gezisi, video ve haritalama gibi farklı yöntemlerle buluşturacak. Bir türlü “anlamı tam oturmamış” ya da “bakış açısına göre” sürekli değişen disiplin ve çalışma alanlarımızın farkına varmayı amaçlayan çalıştay, farklı çalışma gruplarıyla günümüzdeki ve geleceğin planlama ve tasarım sözlüğündeki kelime ve imgelere odaklanacaktır.”

KURAMSAL SUNUŞLAR, SAHA GEZİSİ Ve MİNİ ATÖLYELER

Kısa sürede öğrencilerin ilgisini yakalamak ve farklı araştırmacılardan konuyla ilişkili kavram ve yöntemlerini dinlemek adına, çalıştay programını kısa seminerler, mini atölyeler ve saha gezileriyle güçlendirdik. Çalıştayın birinci gününde Dr. Duygu Cihanger Ribeiro “Kent Çalışmalarında Anlatı Analizine Giriş” sunumuyla, çalıştayın içerik ve sürecini kolokyumun temasına da gönderme yaparak tanıttı. Mekânın fiziksel üretimiyle birlikte insan boyutu ve gündelik hayat vurgusuyla, kelime ve imgenin ilişkisi şehircilik bağlamında açılarak öğrencilere aktardı. Kent çalışmalarında toplumsal olanın altının çizildiği sunumda anlatı ve anlatıbilim (naratoloji) nedir, edebiyat ve sinemada anlatı, kentsel çalışmalar ve anlatı araştırmaları ilişkisi gibi başlıklar da tanıtıldı.  Bu çerçeve sunuş ile, öğrencileri mekân kavramını ve görsel temsilin önemini toplumsal hayat gerçekliğiyle birlikte ele almaya, saha gezileri, saha notları ve diğer çalışmalarında “deneyim” üzerine durmaya teşvik ettik ve böylece sadece bir araştırma yönteminin kuramsal sunuşunun ötesinde, tüm etkinlik sürecine yayılmış bir çalışma deneyi gerçekleştirdik. Bu deneyin içerisinde, öğrencinin grup çalışması, grup liderliği, (öğrenci için) yeni ve farklı temsil biçimlerini bir araya getirmesi, hikâye yazma, hikâye anlatıcılığı, saha araştırması yapması gibi amaçlarla seminer, saha gezisi, mini atölye ve grup araştırma konularıyla çalıştay oldukça yoğun geçti.

 

1.Gün –  Dr. Duygu Cihanger Ribeiro’nun Çerçeve Sunuşu

1.Gün – Mini Atölye: Kelime ve İmge Arasında 

Örneğin çerçeve sunuş sonrasında öğrencilerden ‘Kara’la yazan boş bir panonun içerisini sunumda yeni öğrendikleri kelimeler, çalıştay mekânına gelirken yaşadıkları deneyimler, mekânlar ve kavramlarla serbestçe doldurmalarını istedik. Tüm anahtar kelime ve ilk algılarının somutlaştığı bu panolar tüm süreç boyunca asılı kaldı. Sadece içeride değil, dışarıda da öğrenmek, kente yaklaşmak ve de bunları yaparken edebiyat ve tarih gözlüğünden Ankara’nın kamusal mekânlarına ve mimari değerlerine bakmak adına Hacettepe Üniversitesi Tarih Bölümü öğretim üyesi Dr. Hakan Kaynar ile çalıştayın ilk gününün ikinci yarısında bir geziye çıktık. Opera önü, Gençlik Parkı, Kediseven Sokağı, Tuna Caddesi gibi birkaç nokta arasında yürüyerek, Ankara’nın dünden bugüne ev sahiplerini, kent içinde yılardır var olan “karışlama ve rastlaşmaları”, edebiyat metinlerinin kentteki yankılarını dinledik. Üç saatlik gezi sonrasında ise önceden hazırladığımız saha notları kitapçığına öğrencilerin kendi rotalarını, bahsi geçen aktörleri (yazarlar, restoran sahipleri, politikacılar vb.), kentsel dönüşümü kendi bakış açılarıyla çizerek anlatmalarını istedik ve böylece ilk günün sonunda ilk sergi malzememiz ortaya çıktı. Nitekim öğrenme sürecinin en son adımda ortaya konulan işleri yaratan asıl değer olduğu gerçeği bizim için önemliydi ve küçük örneklerle de olsa bu bakış açısı sık sık öğrencilere aktarıldı.

1.Gün – Dr. Hakan Kaynar ile Saha Gezisi, Yerinde Tarih Anlatımı Dönüşü Çalışmalar

Yine farklı yöntem ve yaklaşımları incelemek için çalıştayın ikinci gününde öğrencilere bir grup Ankara görselleri bir grup da Ankara’dan bağımsız mekân görselleri verildi. Bir önceki güne ait seyir rotasını içeren iki adet A0 boyutunda bir altlık duvara yerleştirildi ve öğrencilerden saha gezisi deneyimlerini, saha notlarını, büyük altlığı ve görsel gruplarını kullanarak video çekmek adına bir mekân anlatısı oluşturulmalarını istedik. İki saatten fazla süren bu grup çalışması sırasında, kalabalık bir topluluk olmalarının da etkisiyle birkaç öğrencinin süreçte lokomotif görevi görse de, yazı tahtasını kullanma biçimleri, parçalı anlatımları bir hikâye bütünlüğünde ve Atatürk Bulvarı mekânında birleştirmeleri ilham vericiydi.  Kendi çalışma yöntemlerini arattıkları bu süreç sonunda iki gündür öğrendikleri kavramları içeren anlamlı bir çalışma ortaya çıkardılar ve bize de video[1] oluşturma sürecinde öğrencileri tanıtmak adına da kolay bir yol sunmuş oldular:

2.Gün – Mini Atölye: Saha Notları, Hikaye Yazımı, Anlatımı ve Video Çekimi

İkinci günde ayrıca TED Üniversitesi Endüstri Ürünleri Tasarımı Bölümü öğretim üyesi Dr. Aren Emre Kurtgözü “Göstergebilime Giriş” sunuşu gerçekleştirdi.  Çalıştayın teması olan kelime/metin ve imge kavramlarının görsel iletişimin yapıtaşları olarak sunarak görsel çağında yaşadığımızı sansak da hala metin çağında yaşıyor olduğumuzun altını çizdi. Simge, sembol, anlam ve görsel-sözel iletişimin bağını öğrencilerle birlikte irdelediğimiz oldukça verimli bu sunuşla, seminer serimiz sonlanmış oldu.

2. Gün – Dr. Aren Emre Kurtgözü’nden Göstergebilime Giriş Sunumu

GRUP ÇALIŞMALARI VE YÖNTEM TARTIŞMALARI

Kuramsal tartışma ağırlıklı ilk iki günün ardından öğrenciler üniversite, sınıf dağılımı ve mümkün ölçüde ilgi alanları göz önünde bulundurularak dört çalışma grubuna ayrıldılar: Kent Tipografisi (çalışma mekânı ziya Gökalp Caddesi olarak tanımlandı ve altlık verildi), Edebiyat ve Mekân, Foto-Anlatı ve Görsel Sözlük (önceden hazırladığımız planlama sözlüğü verildi).  Bu konu başlıklarına dair çeşitli örnek projeler ve yöntem içerikleri bir sunuş sonrası gruplar kısa süreli bir beyin fırtınası ile günü bitirdi. Yoğun geçen iki tam çalışma günü ardından (3-4 Kasım) 8 Kasım’da gerçekleşen öğrenci panelinde kadar geçen sürede öğrencilerle sık sık toplanıp projelerine dair tartıştık, öneriler sunduk. Ancak çerçevesini çizdiğimiz konu başlıkları atında kendi geliştirdikleri veri toplama ve işleme süreçlerine fazla müdahale etmeden izledik. Grup çalışmaları sırasında bilgisayar programı kullanımı, kütüphane taraması ya da el çizimi gibi konularda fazla deneyimi olmayan öğrencilerin grup arkadaşlarıyla da güçlerini birleştirerek yaratıcı çözümler bulmalarına da tanık olduk.

Grup Çalışmaları (4-7 Kasım 2019).

ÖĞRENCİ SUNUMLARI

Yazının başında öğrenci çalıştaylarının önemini tanımlarken, en değerli konulardan birinden bahsetmeyerek sona bıraktık. Çalıştayın sonunda, kolokyumun da ikinci günü olan 8 Kasım’da katılımcı öğrenciler eğitim hayatlarında ilk defa kapsamlı bir bilimsel toplantı sırasında ve bir kalabalık önünde sunuş yaptılar. Zaman yönetimi, vücut dili, ses tonu, sunuların geçişi gibi birçok anlamda o kadar üstün bir performans gösterdiler ki bu başarıları yine çok iyi hazırlanmış olan içerikleri bazen gölgede bıraktı. Ayrıca tüm grupların sonuç ürünleri çerçeve sunuşa ve çalıştay temasına bağlı olsa da, konuyu aktarma biçimleri öğrencilerin özgün bakış açısı, kısa sürede yeni öğrendikleri kimi kavramlarına dair algıları ve temsil edişleri ile şekillendi.

Kent Tipografisi grubu, kentsel estetik kavramı üzerine yoğunlaşırken, mekân ve edebiyat gurubu kısa sürede taradıkları onlarca roman ve tarih kitabı arasından seçtikleri metinlerle Atatürk Bulvarı’nda gezerken bize bir anlatı sundular. Görsel Sözlük grubu ise öncelikle kendilerine verilen planlama sözlüğündeki kavramları görselleştirdi, bazı kavramları yeniden tanımladı ve de bir video çalışması yaptı. Videonun amacı kimi kelime ve kavramlardan ne anladığımızı planlama öğrencilerine ve sokaktaki insanlara sormaktı. Son olarak foto-anlatı grubu ise takip etme, katılımcı gözlem, fotoğraf dökümü gibi gündelik hayatın incelenmesine dair veri toplama yöntemleri kullandı ve daha önce deneyimleri olmamasına rağmen elde çalışma ve bilgisayar bilgilerini birleştirerek kolaj ve foto-anlatı hazırladılar. Bu süreci daha geniş bir kitleye yayabilmek adına tüm sonuç ürünler sunumlar sonrası, kolokyum süresince fuaye alanında sergilendi.

8 Kasım Dünya Şehircilik Günü Öğrenci Çalıştayı Sunumları

Grup 1 – Kent Tipografisi: Rümeysa Hanbay, Selen Seferoğulları, Sena Uluç, Sevdenur Yalın

Grup 2 – Mekan ve Edebiyat Grubu: Ekin Ersözlü, Gökhan Cihan, Mahmut Timur, Nihal Kazancı, Sahra Başyazgan)

Grup 4. Foto-Anlatı: Aleyna Çakır, Esra Çelikoğlu, Ezgi Selen Güngör, Yağmur Durak

Öğrenciler sunumlarda edebiyat ve mekân ilişkisini ve saha gezisinde öğrendiklerini sık sık vurguladılar. Ayrıca göstergebilim sunumundan edindikleri “sembol”, “simge” ve “imge” kavramlarını oldukça doğru örneklerle dile getirdiler. Öyle ki mekâna ve kente dair sunulan bu tür yeni bakış açıları ve araştırma yöntemleri, fiziksel mekânın üretimi ve toplumsal yaşam ilişkisi odağında kurgulanan çalıştayın temel konusunun zaman zaman önüne geçti. Yine de bu kadar kısa sürede ancak oldukça yoğun bir araştırma ve üretim süreci sonrasında çalıştayın ve katılımcılarının geldiği nokta için ne sergi panosu ne de yukardaki özetler yeterli değil. Bu yazı da bir çalıştay sürecini belgelemek, sürecin olumlu veya eksik yönlerini geliştirilerek başka çalışmalara altık sağlamak adına yazıldı. Sınırlı gün ve imkân içerisinde çalıştay çerçevesinin içini kendi yaklaşımlarıyla düzenleyen ve bunu büyük bir özgüvenle sunan tüm arkadaşlarımıza ve bize her türlü desteği sağlayan TED Üniversitesi Mimarlık Fakültesi’ne teşekkürlerimizle.

Sergi ve Çalıştay Katılımcıları

*Metinde kullanılan tüm görseller Duygu Cihanger Ribeiro, Elif Merve Nalçakar ve Irmak Yavuz’a aittir. Birinci video Ender İplikçi tarafından diğer video ise gruptaki katılımcı öğrenciler tarafından üretilmiştir.

[1] Duygu Cihanger Ribeiro, Başak Aycan, Elif Merve Nalçakar, Irmak Yavuz